Պատմութիւն Փարէզի եւ Վեննայի

Իսկ յաւուրսն այնոքիկ Դօլֆին եւ Աննան,
Որ է մայր Վեննայու, նստեալ խորհեցան,
Որ զՎեննա խաթունն առն ամուսնոյ տան,
Ասեն. «Ժառանգ լիցի յետոյ մեր մահուանե:

Բայց թուղթ առեալ գրեն ֆրանցոց արքային,
Իբր ըզՎեննա առնեն, ի նմա յանձնին,
Ասեն. «Տեղեակ լինիս, արքա՛յ, մեր բանին,
Զի ըզՎեննա կամիմք տալ առն ամուսնին:

Զի մեք եմք ծերացեալ ՚ւ այլ ժառանգ չունիմք,
Արդ յերեք իշխանացն, որոց մեք ծանիմք,
ԶՖիանդրուն, զԲորգունոյն զնոցա որդիք
Եւ ըզՆորմանդիուն, յորոցն դուք կամիք:

Բայց այսպիսի լինի, որ աստ բնակեն,
Որ եւ ըզհայրենիս մերոց ժառանգեն:
Բայց այս է խնդիրք մեր յառաջ քան զամէն,
Զի զնոսա առաքես՝ զՎեննա տեսանենե:

Իսկ թագաւորն հասու լեալ ամենեցուն,
Առաքէ առ Դօլֆին. «Իմաց լիցիս դուն,
Զի Ֆիանդրու որդիքն ոչ կամին առնուն,
Եւ խիստ հեռու ի մէնջ որդի Նորմանդուն:

Իսկ եւ Բորգունիուն երկու որդի կայ,
Գիտեմ զմին ի նոցունց փեսայ քեզ կու տայ,
Եւ է քեզ դրացի՝ սիրով, մօտակայ,
Եւ ահա առաքեմ՝ ի տեսութիւնդ գայե:

Յայնժամ իշխան Դօլֆին եւ մայրն իւր Աննա,
Կոչեն եւ զրուցեն ընդ խաթուն Վեննա,
- Ամուսնալոյ ժամ է, քեզ ես կամեցայ:
Ծերացաք ծնողքըդ՝ մինչ հոգի մեզ կայ:

Առաքեալ եմ յիշխանս եւ յորդիս նոցին,
Որ գան եւ անցանեն առաջի քոյին,
Տեսնաս եւ հաւանիս ըստ քոյոյ անձին,
Զորն եւ դու կամեսցես, առցես ամուսին:

Իսկ Վեննա պատճառէ, թէ ժամանակ չէ,
Եւ անկեալ առաջի հօրըն՝ աղաչէ.
Զի փոքր մի ժամանակ հայրն իւր ներեսցէ,
Այսպէս փութով զանձինս լծոյ մի՛ տացէ:

Եւ հայրն ու մայր նորա միշտ զարմանային,
Ըզխօսք դստերն իւրեանց բարի կարծէին
Եւ զայն, որ ի սիրտն էր, ոչ իմանային,
Այլ փոքր մի ժամանակ վերայ թոյլ տային:

Մինչեւ երկից ՚ւ երից ասէ ցնա հայր,
Եւ միշտ ողոքանօք՝ միթէ հաւան գայր,
Եւ մայրըն յարաժամ նմա խրատ տայր,
Թէ. - Դուստր իմ գեղեցիկ, մի՛ առնէր մեզ չար:

Իսկ նա եւս ի մօրէն խնդրէր՝ ասելով,
Թէ. - Եւըս քանի ամըս ինձ թոյլ տալով,
Զի իմասցեն ըզկեանս իմ զամէն բարով
Եւ յետոյ ձեր կամքն է, զինչ եւս առնելով:

Դարձեալ հայրըն եւ մայրն անկեալ ժտեցին,
Զսիրտն իւրեանց դստերն ըստոյգ գիտացին,
Չամուսնանայ բնաւ՝ ըզնա իմացին,
Եւ ուխտ ընդ Փարէզու եդեալ կարծեցին:

Բարկութեամբ զայս ասէ Դօլֆին. - Դստրիկ իմ,
Անչափ քեզ ասացի, միթէ լսես զիմ (sic).
Եւ առնես զասացեալս, զորս եւ ես կամիմ,
Զի ծեր ալեօքս իմովք քեւ ուրախ լինիմ:

Եւ ես ոչ գիտացի, թէ միտքըդ զինչ կար,
Զի բնաւ զասացեալս յականջդ ոչ առար.
Եսաբէլ դայեակն քո տանջեմ չարաչար,
Որ զամէն գործըս քո տացէ նա խապար:

Երբոր եւս իմանամ, զոր ինչ գործեալ ես,
Որ ի քո ծնողացըդ թաքուցանես,
Չարչարանս քեզ կազմեմ, աչօքդ տեսանես,
Ըզքեզ զերդ չեմ ծնեալ՝ համարիցեմ ես:

Հրաման տայ բարկութեամբ՝ զԵսաբել բերել,
Եւ առաջի նորա չարագոյն տանջել,
Եւ զանցըս Վեննայու ըստոյգ հարցանել.
«Վասն է՞ր չամուսնանայե, - զայն նմա ասել:

Բերին ըզԵսաբէլ եւ յոյժ տանջեցին, -
Վեննա էր սպառնացեալ՝ ինչ չասել նոցին, -
Ապա երբ զչարչարանսըն երկարեցին,
Խոստացաւ նա ասել, զոր ինչ գործեցին:

Ասէ. - Իշխա՛ն իմ տէր, զունկըդ առ իս բաց,
Մատանին բազմագին Վեննայու, գիտաց,
Տուեալ է Փարէզու նշան պսակաց,
Եւ զսուրբ երրորդութիւնըն վկայ էրաց:

Եթէ բերես զՎեննա, մաս-մաս կտրատես
Եւ առաջի աչացն շանցն ուտել տացես,
Ի Փարէզու ըզնա ոչ դարձուցանես.
Ահա ստոյգն եւ զիրաւն՝ զամէնն ասի քեզ:

Ապա ինձ, իմ իշխան, յայս բանս մեղք չկար,
Զի ես խրատէի միշտ յաւուրքն յերկար,
Եւ ես այլ գիտէի՝ այս ինձ պահեալ կար,
Ծառայս զինչ առնէի, չունէի այլ ճար:

Երբ որ իշխանն լուեալ զնորա ասեալ բան,
ԶՎեննա եւ զԵսաբէլն եդ ի չար զնդան,
Խաւարչտի եւ մութ զերդ ի գերեզման,
Զի անդ կացցեն յերկար մինչեւ ցօր մահուան:

Եւ հրամայեաց նոցա ըզգեստն հանել,
Եւ կարճ մինչ ի ծունկսն քուրձ զգեցուցանել,
Այլեւս փոքրիկ յարդիկ անդէն արկանել,
Զի բոկ, գլուխ ի բաց ի վերայ ննջել:

Եւ եւս հացիւ, ջրով միայն շատանան,
Եւ պարարտ կերակուրըս նոցա ոչ տան.
Թէ ոք յանկարծակի ի նոքա գթան,
Անվճիռ դատաստան մատնեսցեն մահուան:

Եւ յետ բազում աւուրց, որ այնպէս անցան,
Մինչեւ ի յարքայէն արքն առաքեցան,
Զոր Դօլֆին էր խնդրեալ, որ ըզՎեննա տան,
Եկեալ նոքա Վեննա քաղաքըն հասան,

Զի տեսանեն զՎեննա ՚ւ իրարս հաւանին:
Որ էր եկեալն որդի Բորգու իշխանին.
Իսկ Դօլֆին ել յառաջ, զնա մեծարեցին,
Կերան ՚ւ արբին ընդ նա եւ ուրախացին:

Եւ յետ քանից աւուրց նոցա ասացեալ,
Թէեւ տեսնալ զՎեննա, թէ կամի մեզ տալ.
Իսկ Դօլֆին ամօթով զեղեալքըն պատմեալ,
Բայց երթեալ ի բանտին՝ հրաման ընկալեալ:

- Միթէ զքեզ տեսանի, որդեակ, հաւանի,
Եւ բարկութիւն սրտիս իմոյս շիջանի,
Զի ես ի քեզանէ կամ ամօթալի,
Որդեակ իմ գեղեցիկ եւ երեւելի:

Յառաջ ըզգալն նոցա Վեննա իմացեալ,
Առաքեալ պահնորդացն՝ հաւ մի ըստացեալ,
Եւ գարշ ժահահոտով ըզփորըն լցեալ,
Անտանելի զազիր զնա հոտեցուցեալ:

Եւ եդեալ ի ներքոյ՝ իւր անթի տակին,
Զի որք խօսին ընդ նա, յոյժ զհոտն առնին,
Նեխեալ եւըս զՎեննա նոքա համարին,
Նմա ոչ հաւանեալ ի նմանէ փախչին:

Իսկ եկն իշխանորդին տեսնալ զՎեննա.
Երբ բանտապանն յարեաւ, ըզդուռն բանայ,
Այնպէս բուրեաց գարշ հոտն, որ մայլեաց ըզնա,
Հազիւ զքիմըս կալեալ՝ խօսէին ընդ նա:

Եւ խօսի ընդ Վեննա բանըս ոչ յերկար,
Զի գարշելի հոտըն անտանելի գար.
Եւ տեսանէ զՎեննա, որ հոտըն պինդ գար,
Եւ յետ դառնայր փութով, հոտուն հեռանար:

Ասէ ընդ արսըն իւր. - Վեննա հոտեալ է.
Տեսա՞ք, որպէս հոտիւն աղտեղացեալ է.
Նմա, որ այնպէսն է, ոք հաւանեա՞լ է,
Զի ինքն բազում մանկանց անհաւան լեալ է:

Եւ այլ բազում մանկանց այնպիսի առնէր,
Որ մի ըստ միոջէ յիւրմէն հեռանէր,
Զի բազում ի մանկտոց նա վշտացնէր,
Նեխեալ, հոտեալ՝ Վեննա զանունըն հանէր:

Այլ բանտն եւ նեղութիւն երբ երկարեցին,
Յակոբ եւ Օրտուվարդ զայս ինչ խորհեցին,
Մօտիկ յապարանաց խորան շինեցին,
Վասըն պատարագաց զնա պատճառեցին:

Ետուն խորու փորել ըզհիմըս նորա,
Միթէ այն չար բանտին երթայ, մօտենայ,
Զի էր ներքոյ երկրի կայարան նոցա
Եւ ի փորել հասան ի յորմըս նորա:

Ապա եւ թոյլ ետուն՝ զխորան շինեցին,
Եւ զտեղն մօտ որման դամբարան արին,
Եւ ի ծածուկ անտի լուսանց մի բացին,
Որ ոչ ի մարդկանէ զայն ոչ իմացին:

Ընդ այն լուսամուտին տային, զինչ խնդրեն,
Բնաւ ոչ թողուցուն՝ որ իրս պակասեն.
Այլ եւ անդ միշտ երթան եւ զրուց տացեն,
Ըզտրտմութիւն նոցա միշտ ըսփոփեսցեն:

Եւ կային ի բանտի միշտ ամս երկար,
Եւ պահ ուրախ լինէր եւ պահ նստէր լար,
Ասէր. «Սիրո՛ւն Փարէզ, զքեզ ով ինձ տար,
Զհոգիս հանի, տայի, զի այլ չունիմ ճարե:

Այլ Եսաբէլ ընդ նմա ժամժամս կռուէր,
Եւ Վեննա քաղցրութեամբ «Համբե՛ր, քոյրե- ասէր:
Երբ որ շիջէր սիրտըն, ըզնա մխիթարէր
Եւ զիւր զամէն եղեալն ի յաստուած ձգէր:

Ասէ ընդ Եսաբէլ, թէ. - Քոյր իմ, խնդա,
Մի՛ վշտացուցեր զիս, այս այլ կու երթայ,
Ով գիտէ, վերինըն դարձեալ քաղցրանայ,
Քան զառաջինն, այլ վեհ մեզի բարիք տայ: