Զուգակշիռ արեւելահայ եւ արեւմտահայ գրականութեանց

Հեղինակ

Բաժին

Թեմա

ՍՐԲԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ 

Պատճա ռը դժուար եղա ւ ստուգել, բայց իրողութիւնը կը մնայ իրողութիւն, որ « Ա զ դարար » շա բ աթաթերթի հիւրընկալած « Զու գակշի ռ » ին մէջ ս պրդած են բազմատեսակ ու բ ազմաթիւ վր էպ ներ, որոնց մեկ շարքը նպատակա յ արմար համարուեցան յանձնել ուշադրութեան, 

Ա ւ ելորդ է ըսել, որ սրբագրութիւնն ե րը կիրարկուեցան հոս մատնանշուած օրի նակներով։ 

 

1. — Չենք կրնար մեծ ամսական օրաթերթ մը աչքէ անցնել, առանց խեղդուած ըլլալու այս մեղքերէն։

– մեծամասնական    (48 ունուար 1952) 

 

2. – Արդարեւ, անոնց բանաստեղծութիւնը տ կար ձգող մեծագոյն վէպը անոնց բացակայութիւնն է իրենց գործէն: 

– վէրքը  (8 Փետրուար 1952) 

 

3. – Ամբողջ 50 տարի արեւելահայ ոտանաւորը պատմեց կամ սորվեցուց, առանց կասկածելու, թէ բանաստեղծական ուժին երկրորդ մէկ զգայարանքը լսողութիւնն է։ 

– մեծ  (22 Փետրուար 1952) 

 

4. – Չշփոթել տաղաչափական ճշդութեան, հատուածներու կանոնաւորութեան, յանգեր հ արստութեան կապ ո ւած, բայց գուլ՝ թէեւ կատարեալ քերթուածներու հ ետ։ 

– հատածներու  (22 Փետրուար 1952) 

 

5. –… Ուր իրարու կը միանան հ ին դպրոցին բառական ռոմանթիզմին նոր աշխարհաբարի ճա շ ակաւոր շ նոր հ ները, առանց խառնուածքի ան հ րաժեշտ նպատակին: 

– նպաստին  (22 փետրուար 1952) 

 

6. –... Թերութիւնները, չեն որ դպրոց կը լինեն, ոչ ալ անոնց վրայ արձակում մը մեզ կ՚ընէ աւելի ձեռն հ աս՝ մեր սեփական աղքատութիւնը պարզելու անշուշտ։ 

– պարտ կ ելու  (22 փետրուար 1952) 

 

7. –... Մենք պիտի հ անդիպինք տարօրինակ առատութեամբ թուաբանութեամբ մը, որ մեր բանաստեղծութեան քովն ի վեր աճած ու բուսած ու ապրած է գրաւելով մեծ չափի վրայ զանգուածը: 

– քերթողութեան  (22 Փետրուար 1952) 

 

8. Չէինք կրնար զերծ ըլլալ այս բառէն եւ իրմով  խրատուած թերութեանց կշիռէն։ 

– թելադրուած  (29 Փետրուար 1952) 

 

9. – Ասոնք մեծագոյն անուններն են մեր քնարերգութեան ( աւելորդ է խօսիլ վիճակներէ ) ։ 

– միջակներէ  (29 Փետրուար 1952) 

 

10. Երկուքին ալ յատակը կու գայ պատմական անտա ռը։ 

– կու տայ  (29 Փետրուար 1952) 

 

11. Գամառ - Քաթիպայէն մինչեւ Չարենց բոլոր քերթուածները կը կրկնեն նիւթի, ներշնչումի, կառոյցի գրեթէ մէկ եւ անփոփոխ նկարագիրներ։ 

– քերթողները  (7 Մարտ 1952) 

 

12. – Երբեմն զայն կը լծեն մասնաւորաբար անգլիացիք բնազանցական կյանքներու արտայայտութեան ( Շիլլէր ) ։ 

– Շելի (14 Մարտ 1952) 

 

13. — Ի վերջոյ Վենետիկի կղզիի մը մէջէն դժուար է ընդգրկել հ այկական անհուն սարահարթը, անոր վրայ ոտքի հանելու համար կարաւանը դիւցազներու։ Նոյնքան անհնար է նման աշխատանքի մը համար Պոլիսը: 

– անյարմար  (14 Մարտ 1952) 

 

14. –... Ազդակներ են, որոնք զիրենք ընդունակ կ՚ընեն դիւցազնական պատմութեան գէթ անոր այն կերպին, որ կ ՚ երեւայ « Ոդիսական » ի, « Շանսոն Ռոլան » ի եւ « Իւպելանկէնաներ » ու մէջ ( գերմանացի ) ։ 

– « Նեպելունկեաններ »  (14 Մարտ 1952) 

 

15. – Այս տարածումին գլխաւոր անպատեհութիւնը այն պիտի ըլլար, որ արեւելահայ բանաստեղծութեան, իր ինքնաբաւ յաւակնութեան մէջ, հետզհետէ խորասոյզ՝ պիտի կորսնցնէ ամէն զգայարանք: 

– զառածումին – բանաստեղծութիւնը (21 Մարտ 1952) 

 

18. – Միակ բարիքը, զոր կ՚արձանագրեմ հոս, այդ շարժումով լեզուին հասցուած թեթեւացումն է։ Երբ հետզհետէ խորհրդածական, խորհրդապաշտական դարեր պիտի մուտ գտնեն անոնց ոտանաւորէն ներս: 

– տարրեր  (21 Մարտ 1952) 

 

նյոն 17. -... Ինչ որ մեր լեզուով պիտի նշանակէր, թէ ամէնէն աւելի ամբողջական պատկեր մը այդ ժողովուրդէն, իր վէպին մէջն է, որ կը խոստանայ ։ 

– խտանայ  (6 Թունիս 1952) 

 

8. – Բայց ինչ որ ալ ըլ լայ, դարձեալ մեր երկիրը աւելի հարազատ, աւելի հնադրոշմ իր պատմութեան ընդհանուր կնիքովը աւելի իրական է այդ վէպին մէջ։ 

– հայադրոշմ  (8 Թունիս 1952) 

 

19. – Չզարմանալ, որ վաւերական տաղանդներ, ինչպէս են Պէշիկթաշլեան, Դուրեան, Թէրզեան, մոռցուած չ ըլ լան թատերական ճիշդ հասկացողութենէ մը: 

– այցուած  (4 Օգոստոս 1952) 

 

20. – Սունդուկեանցի թեքնիքին ամբողջ կշիռքը ծանրութիւնն է Շիրվանզադէի անձերը: 

– կշիռովը ծանրաբեռն  (8 օգոստոս 1952) 

 

21. – Ու տակաւին հ այերը բոլոր համալսարաններուն ( զի դատողները ամէնն ալ բարձր ուսում ունին ) ինչ ընելու գացած են այդ Եւրոպան, երբ իրենցմով գրականութիւնը նոր ակօսի մը մէջ չմտնէր։ 

– համալսարանականներ (29 Օգոստոս 1952) 

 

22. – Բայց ահա ծուղակը, արուեստի իսկութիւնը պարզել ՝ հասնելու համար պարզ զգացումներուն եւ յոյզերու պատկերացումին, առաջին պայմաններէն մին է համայնավար վարդապետութեան։ 

– պարպել  (31 Հոկտեմբեր 1952) 

 

23. – ԺԹ. դարը, մանաւանդ իր կէսէն քիչ ետքը հանդիսացաւ Մխիթարեաններուն ազգայնականութեան լրիւ արտայայտումին։ 

– հանդիսարանը կ՚ըլլայ    (31 Հոկտեմբեր 1952) 

 

24. – Պզտիկ հ պարտութեամբ չէ, որ տուն կու տամ այս մտածումներուն, երբ աչքի առջեւ ունիմ այն գեղեցկութիւնը, որ ելաւ մեր ուղիէն ի հ եճուկս այն ամէնուն.. 

– ուղեղէն  (14 Նոյեմբեր 1952) 

 

25. – Զօրաւոր կերպով անցած Մխիթարեաններուն, աւելի յետոյ՝ ֆրանսական ազդեցութեանց, այդ գրականութիւնը... 

– ենթարկուած Մխիթարեաններուն (21 Նոյեմբեր 1952) 

 

26. – Այս քիչ մը մանրամասն վերլուծումը մեր ժողովուրդի նոր ստեղծագործ երկինքին վրայ թերեւս միակ նոր սփոփարար երեւոյթը, կ ՚ առաջնորդէ մեր պատմութեան վերջին շրջանին:

– երկունքին  (21 Նոյեմբեր 1952) 

 

27. – Կը փակեմ այս նոթերու շարքը իմ հիացումս առանց հակակշռելու բոլոր վաստակներուն, որոնք աշխատեցան ի հեճուկս պայմաններուն... 

– սակարկելու – վաստակաւորներուն (21 Նոյեմբեր 1952)