ՀԵՂԻՆԱԿԻՆ ԿՈՂՄԷ ԲԱՑԱՏՐՈՒԱԾ ԲԱՌԵՐ

Ա

Ագըն  —  կողոպտող ու թեթեւազէն զօրագունդ, որ կը զարնէ ու կը դառնայ ետ։

Ազ  —  կերպասին մարը

Ալանկ  —  հրապարակ

Ախեխ  —  ագեգ

Աղու  —  թունաւոր

Այաթ  —  համար՝ Գուրանէն

Այբը տեսնել բենը դատին ղրկել  —  անծակ տգէտ ըլլալ

Անամ  —  գերագոյն տագնապի պահուն հոգին կը դառնայ իր մանկութեան։

Աննէմ  —  մամաս

Աշել  —  աչել. գիրքերը կ’ըսեն յականել։

Աշխ  —  թթու հոտ

Աշուլ  —  աչքի իյնալ

Աչից պահել  —  աչքէ, չար աչքէ պահել

Ապանոզ  —  եբենոս

Ապդալ  —  ապուշ

Ապուրցու  —  ցորենէ պատրաստուած բազմատեսակ չորեղէն

Ապտէսթ  —  կրօնական լուացումն՝ աղօթքէ առաջ

Աւուրանց դատաստանի  —  մինչեւ օրը դատաստանին

Աքողք  —  այդ հո՞ղք. այն ճաշն է, զոր կ’ընեն գերեզմանը՝ մեռելի շաբթուն, անոր հոգուն հանգիստին համար։

Բ

Բանդ  —  կապ, որով պարեգօտներուն ծալքերը իրարու կը կապուին, ստինքին ներքեւ

Բարտել  —  բարտիի պէս աջ ու ձախ շարժտկիլ

Գ

Գահր օլսուին  —  անկցի, անիծուի

Գանկին կռե լ  —  հայհոյութիւն, որուն ստուգաբանութիւնը դժուար է հիմա։ Կը գործածուի քակորել իմաստով։

Գանունը Իսասի  —  1876֊ին յայտարարուած Սահմանադրութիւնը, զոր իր գահակալելէն ետքը Ապտիւլ Համիտ պետական հարուածով մը արգիլեց գործադրուելէ։

Գափլըճա  —  բաղնիք

Գաֆէս  —  վանդակ

Գետին չինկող տեսակէն  —  ծաղիկէ փոս֊փոս մորթ

Գերեզմեր  —  գերեզման

Գոլ  —  (թուրքերէն) զօրաթեւ. իրականին մէջ դասակ

Գոռել  —  գերեզմանը ձգած ու պտոյտի ելած թուրքի սատակ, որ շունի եւ ուրիշ կենդանիի մարմինը հագած կը հետեւի գիշերը կէսին գերեզմանի մօտէն անցնող ճամբորդին։

Գովք  —  մեռելներուն նուիրուած ողբ

Գորփիւսքիւլ  —  շերամի հիւանդութեան մանրէ մը

Գուլէ  —  շէկ

Գրալ  —  թագաւոր

Գունճ  —  գուղձ

Դ

Դարձ  —  հարսին առաջին դարձը իր մօրը տունը

Դարպանտ  —  ճամբաներու հանգուցումին ոստիկանական կամ զինուորական կայան

Դդմած  —  հասուն դդումի գոյն առած` ջերմէն

Դիգա֊դիգա  —  սեխին բնական բաժանումները

Դողցնել  —  ջերմէ բռնուիլ

Դուրել  —  փորին ուռեծքը հարթել, ծեծին տակ տափակցնել

Դրացի  —  հայրենակից, որ Սահմանադրութեան նուէրը եղաւ։ Անկէ առաջ կեավուրը պաշտօնապէս փոխարինուած էր դրացիով։

Ե

Եալը  —  ծովեզերք, նմանաբանութեամբ՝ հոն կառուցուած ապարանք

Եալովա  —  Մարմարայի պոլսահայեաց ափունքին նաւահանգիստ, որուն կռնակի լեռնաշղթան բազմաթիւ հայաբնակ գիւղեր կը պարունակէր։

Եաշասըն  —  կեցցէ

Եէր իլէ իքսան  —  (թուրքերէն) հողին հետ հաւասար ընել։ Տեսթանները կ’ախորժին այս ասութենէն։

Եղեամը մանած տեսնել  —  կարճ տեսնել ու խաբուիլ

Եշիլ ճամի  —  մէկը Պրուսայի մեծակառոյց դամբարաններէն, որուն գմբէթին ներկը անունն է տուած։ Թրքական յիշատակներէն ամէնէն համակրելին, հակառակ յաղթանակի դարերէն մնացորդ մը ըլլալուն։

Երես֊փուչք  —  երեսին վրայ պառկելով փոքրերուն քալելը

Երտ  —  խանձող փայտ

Զ

Զեքիաթ  —  տօնական օրերու ողորմութիւն

Է

Էլիֆպա  —  այբուբեն

Էյէր  —  եթէ

Էնէլինի սուսամագ  —  իր մահուան ծարաւի

Էշխ  —  սէր

Էվլիա  —  անոնք, որ «նշան գործելու» զօրութեամբ օժտուած են։ Կախարդ կամ գուշակ, կը բանան կոյրերուն աչքը ու կը բուժեն դեւերու գործ ցաւերը։

Էօզ  —  կորիզ

Էրկըրի  —  օտարի

Ը

Ըպրըգ  —  պղինձէ սափոր

Թ

Թախթ  —  արքունի գահ

Թակ  —  տախտակէ թի, որ կը ծառայէ լուացուած լաթերը ծեծելու

Թանզիմաթ  —  (օրէնքներ)։ Այսպէս կ’որակուի թուրքերու առաջին վերանորոգչական փորձը, որ կատարուած է 1860-ի շուրջը։

Թեղ  —  ցորենի դէզ, զտուածը

Թելաւորում  —  քողաւորում

Թէմէննահ  —  գետնէն բարեւ

Թէմիզ  —  սրբագրութիւն, պատիժ

Թէսլիմ  —  անձնատուր

Թէքքէ  —  իսլամ կրօնական կազմակերպութիւն ու անոր հաստատութիւնները

Թթրկիչ  —  թթուաշ աղցան մը

Թիլ  –  բթամատին ու ցուցամատին բացուածքին չափը

Թինկոզ  —  գեղեցիկ

Թոյ  —  մատաղ

Թումպ  —  հաւանաբար թումբ։ Բարձրկեկ սար իմաստը ունի։

Թուր  —  ուրկէ թրել֊կապուիլ։ Խմորի մէջ բռնուած ձեռքերը կու տան այս պատկերը։

Ի

Իհսան  —  պետական նուէր, դրամական

Իշտէ ասխըտար  —  ահա այսչափ

Իսթիատա  —  աղերսագիր

Իտատի  —  երկրորդական կրթութիւն ըրած

Իւլէմա  —  բառացի՝ գիտուն։ Կը փոխաբերէ կրօնագէտները։ Հինին մէջ ուրիշ բան չէ արդէն գիտութիւնը։

Իֆատէ  —  վկայութիւն՝ հարցաքննիչ դատաւորին առջեւ

Լ

Լակ  —  շունին լեզուի մէկ հարուածով առած ջուրը

Լական  —  կոնք

Լապճին  —  կիսափող մուճակ, կակուղ կաշիէ, զոր տարիք առած թուրքերը կը գործածէին կրկնակօշիկի մէջ։

Լափլփել  —  ցեխին մէջ չորս ոտքով քալել

Լեզու բարտել  —  լեզու շարժել

Լեռնէն իջնալ  —  վայրենի ըլլալ

Լէզ  —  լպրծուն խաւ մը, խոնաւ մարմիններու երեսին

Լոգմանի հոգի  —  եթեր

Լուացուած  —  տուներուն միջնայարկէն դուրս ինկած փոքր մաս մը, ուր կը լուացուին ամանները։

Խ

Խազնա  —  գանձ

Խաթար  —  շարոց

Խամբուլ  —  տերեւներու պսակ մը

Խանթար  —  թրքական չափ՝ փայտ կշռելու

Խանձ  —  լաթի այրում ու իր հոտը

Խավորդ  —  հաղորդութիւն

Խարզել  —  գոյնը առնել

Խաւ  —  աբեթ, դիւրավառ նիւթ մը

Խզկել  —  բան մը խիցի ձեւով ծակէ մը ներս թխմել

Խշխշալ  —  կսկծալ

Խշում  —  յանկարծահաս աղէտ, մահով վերջացող։ Ցասում՝ շանթահարող տեսակէն։

Խոզ խրտչեցնող միջոցներ  —  խոզի որսորդութիւնը կը գործածէ թիթեղներ ու թմբուկ, որոնց աղմուկէն ահաբեկ կենդանին կը թողու իր թաքստոցը ու կ’ելլէ փախուստի։

Խոնախ  —  պալատ

Խոռ  —  կրակի սեւցած փոքր կտոր

Խոստուկ  —  խոցտուկ, աղիքի ցաւ, խիթ, շատ սուր ցաւ

Խորթլամիշ  —  (թուրքերէն) մեռելին ուրուականի վերածուելով թափառիլը

Խորշուք հանել  —  խոշոր հանել։ Կը փոխաբերէ մաղ, որուն ծակերը, ծերութեամբ աւրուած, անցք կու տան ցորենին ալ։

Խուդպէ  —  կրօնական աղօթք

Խուց  —  այսպէս կը կոչուէին քահանաներու անձնական սենեակները ժամէն, առաջնակարգ պանդոկի մը սենեակէն աւելի հանգստաւէտ։

Խսմէթ  –  գսմէթ  —  բախտ

Ծ

Ծաղկիլ  —  բորբոսիլ

Ծափ  —  անուշի փոքր կարաս, թակոյկ

Ծափել  —  կիտուած կարասներու մէջ զետեղել

Ծկլել  —  ծակէ մը դիտել

Ծպտուն  —  ձայն, ճիչ (փոքր)

Կ

Կազէլ  —  եղնիկի ձագ

Կազէլ  —  ծանր ստեղի երգ մը

Կատոզ  —  տակառ

Կեավուր  —  անհաւատ

Կնտել֊կունտ ընել  —  մազերը կտրել, որով գլխուն «կունտը» երեւան կ’ելլէ։

Կոխք  —  կոխուիլ ոգիներէն

Կոծիծ  —  սիսեռի, կաղինի մեծութեամբ ուռ

Կոնկոն  —  երկու հնչուն առարկայ իրարու զարնել եւ հեգնել պատահարի մը գայթակղութիւնը։

Կործիլ  –  գլորել մէկ կտոր

Կորտան  —  ուռած գորտի աչքի ձեւով

Կուճուկնալ  —  կարճընալ

Կռտող  —  արու անասունները որձատող

Կտտցնել  —  օգնել

Հ

Հագ տին  —  տառացի թարգմանութեամբ՝ արդար եւ իրաւ հաւատք։ Թուրքերը այդպէս կը սիրէին անուանել իրենց կրօնքը, լռելեայն բաղդատութենէ մը ետքը միաստուածեան միւս երկու կրօնքներուն։

Հապիկա  —  հէյպէ, պայուսակ, երկու աչքով, որ թամբին վրայէն կը ձգուի երիվարին երկու կողերը։

Հավան  —  սանդ

Հերիֆ  —  մարդ, բայց նախատական առումով

Հէվէնկ  —  խաղողի ողկոյզներու հիւսք

Հէօճէթ, թէմէսիւք  —  կալուածաթուղթերու արձանագրութիւնը պետական կտրօններու վրայ

Հէօտիւկ  —  անոպայ գեղացի։ Թուրքերը այդ տարազով կը նախատեն չտես հարուստներու անյաջող նրբամոլութիւնը։

Հընզըր  —  խոզ

Հինա զարնել, դնել  —  գունատու բոյսի մը փոշիով ծածկել հարսներու մատները։ Փոխաբերաբար՝ ուրիշին վիշտին դէմ բացայայտ հանդիսանք։

Հինել  —  «հէնքէն» հիւսել, փոփոխակ՝ հիւնել

Հոգիին խմշիլ  —  սպաննել

Հոգին անապատը գտնել  —  արժէք չտալ իր կեանքին

Հոյնել  —  հոսելիով ցորենը զատել յարդէն, փոխաբերաբար՝ խնամքով պրպտել, խուզարկել, առնել տանելու համար անդին

Հոռմի գրալ  —  յոյներու թագաւոր

Հովարտա  —  գոռոզ, ինքզինք տեսած անձ

Հուզուր  —  սուլթանին ներկայանալ մը

Ձ

Ձեռքը ծունկին հասնիլ  —  բարեկեցիկ ըլլալ

Ձի հեծնող աղջիկներ  —  սերունդ մը առաջ ամէն հարս ձիով կը պտըտէր փողոցներէն, ժամ պսակի գալու ատեն։

Ձողել կամ ձողտել  —  շերտ֊շերտ փոկել մորթը. կաշին ձողիկի պէս բարակ կտրել

Ձգուլի  —  սոխակ

Ղ

Ղազա  —  հազա կամ ղազա, որմէ կազի. յանուն կրօնքի՝ մեծագործ աշխատաւոր ու յաղթական

Ճ

Ճաղ  —  վանդակ, փոխաբերաբար՝ դագաղ, որ երկու վանդակաշէն թեւերով կը յօրինուի։

Ճեհեննէմ  —  դժոխք

Ճթթու  —  հեծք. թռչունի ճիչ

Ճինիվիզ  —  ճենովական։ Որ թուրքերը կանխող գրաւումն է ծովեզերեայ կարգ մը բերդերու վրայ։ Տարազը ընդհանրացած է, թուրքերուն ծանօթ պարզապաշտութեամբը։

Ճիւպէ  —  վերարկու

Ճողել  —  թերեւս չուել, մեռնիլ

Ճուղապ  –  պատասխան

Ճփիկ  —  կոծիծով ու շարաւալից կոպեր ունեցող

Մ

Մազպաթա  —  տեղեկագիր

Մալէզ  —  խիւս (բայց լայն, ջուրոտ ըսուելու չափ)

Մամածակ  —  անհանճար, որ չի կրնար ոչինչ հնարել

Մամուկ ֊ բուն  —  սարդոստայն

Մամուկել  —  լաչակով դէմքը այնպէս մը ծածկել, որ քիթ ու բերան ու աչքերը միայն ազատ մնան, բայց այտերն ու մազերը սքողուին։

Մանկալ  —  շարժուն կրակարան, պղինձէ կամ հողէ

Մաուզէր  —  գերմանական հրացան

Մաստ ֊ ասեղ  —  վերմակ կարելու հաստ ասեղ

Մատը մոխիրը չթաթխել  —  չաշխատիլ բացարձակ

Մար  —  հիւսքի մը բաղկացուցիչ կտորները, որոնք քով քովի դրուելով՝ սաւան մը կը հանեն մէջտեղ։

Մեհրապ  —  խորուն

Մեճելլէ  —  թրքական օրինագիրքը

Մեսթ  —  հողաթափ

Մեսճիտ  —  փոքր մզկիթ

Մէվլեվի տերվիշ  —  դարձող տէրվիշներու կրօնական միաբանութիւն

Մերեթ  —  անէծքի բանաձեւ մը՝ անիծուիս

Մերհասա  —  այսպէս կը կոչուէին թեմերու վարիչ եկեղեցական առաջնորդները։

Մէկալլոնց  —  միւսներուն

Մէտտահ  —  շրջիկ պատմող, որ պալատական գայթակղութիւնները մատչելի կ’ընէ ամբոխին։

Միննէթի տակ մնալ  —  երախտիքը չփոխարինել

Միւէզզին  —  մինարէէն երգող

Միւլահազա  —  խնդրոյ մը շուրջ անձնական դիտողութիւններ

Միւճիւրիւմ  —  դատապարտուած, փոխաբերաբար՝ գեհենէն

Միւֆթի  —  ֆէթվա գրող բարձրաստիճան կրօնաւոր

Մոլ  —  որթին ճիւղերը՝ տերեւով միասին

Մոլլա  —  իսլամ կրօնաւոր

Մուգատա  —  տուրք, զոր վիճակային եկեղեցիները պարտաւոր էին վճարել թեմի առաջնորդարանին։

Մունտառ  —  շատ աղտոտ

Մուշտայ  —  կօշկակարի գործիք, որով կը տափկցնեն կաշին. ունի բթամատի մը ձեւ։

Մուրս ի վրադ  —  կատակախառն բանաձեւ անէծքի

Մռլոյ  —  արու կատու

Յ

Յամին  —  Դանիէլի գիրքը, որ կը սկսի «յամին»…

Ն

Նալէթ քէօր շէյթան  —  անէծք կոյր սատանին

Նախնական քրիստոնէական  —  Խ. Նար֊Պէյի մէկ դասագիրքը

Նեռ  —  Յայտնութեան գիրքին մռայլ հերոսը, զոր ջարդերու մղձաւանջին մէջ մեր ժողովուրդը նոյնացուցած է հագարացի անօրէններու պետերուն հետ…։ Ծանօթ էր Կարմիր Սուլթանին իբր բացայայտիչ։

Նենէ  —  հանի

Նիյմէթտիտէ  —  երախտաւորեալ

Շ

Շար  —  բարակ հիւսքով մետաքսեղէն, որ թաշկինակի տեղ կը գործածուի եւ փեսաներուն ճիտը կ’օղակէ, խորհրդանշելով շատ բարակ, շատ գեղեցիկ, բայց անքակտելի լուծը։

Շարքի  —  ձգձգուն եղանակով սիրերգ

Շէշը պէշ տեսնել  —  առարկաները շփոթել

Շիլլին ներքեւը գալ  —  փոփոխակը՝ շիշլիին ներքեւը դնել  –  անէծքի ձեւեր, որոնց արտայայտած պատկերը կ’ոգեկոչէ այն շրջանները, երբ կտրուած գլուխը կը զետեղուէր իրանին ներքեւ իբր բարձ ու կը ծառայէր ցուցադրումի։

Շինիկ  —  քառորդ քիլէ

Շղւուն  —  նուրբ ու սլացիկ

Շիշտել  —  շիշ խոթել, շիշէ անցընել, խցանել

Չ

Չարք  —  գէշ ոգիներ

Չէմպեր  —  լաչակ

Չէքի  —  թրքական չափ՝ փայտ կշռելու

Չորպաճի  —  քրիստոնեան այսպէս կը յորջորջուի թուրք գեղերու մէջ։

Չպլախ  —  մերկ

Չրա  —  մարխ

Պ

Պալեա  —  վեզիրութեան աստիճան

Պահակ  —  երկու լեռներու միացման կէտին պետական շինուածք, ամրոց, ուր զինեալ ուժեր կը պահեն հաղորդակցութիւնը։

Պատիհոն  —  պատի մէջ փորուած դարան

Պարպութ  —  բախտախաղ, նարտին «քուետները» (սիրուն գրաբարը) նետել, զոյգ նստած պարագային շահելով կամ կորսնցնելով

Պէսի դնել  —  բուծանել

Պիսմիլլահ  —  յանուն Աստուծոյ

Պիւթիւն  —  ամբողջ

Պոզ  —  տան մանածէ հիւսուած հաստկեկ գոգնոց

Պորտա  —  մեծ դուռը բակին

Պուլամա  —  թանձրացած ռուբ

Պուպուկ  —  նոր, փոխաբերաբար՝ հարս

Պտղիլ  —  ոլոռնաձեւ ըլլալ

Պաուզ  —  (աչքին) բիբը

Ս

Սայպել  —  հեղուկ մը դէպի տեղ մը քշել

Սայվուն  —  բակրուտին տանիքը, որ կ’երկննայ մինչեւ տունին մարմինը։

Սաչու  —  այն նուէրը, միշտ հող կամ կալուած, զոր հարսին կեսրայրը կամ կեսուրը կ’ընէ հարսին, երբ ասիկա իր ոտքը կը դնէ առաջին անգամ էրկանը դուռը։

Սատանայի մօրուք  —  բորբոս, որ կ’աճի մգլած օդին մէջ, խոնաւ ու մութ նկուղներու անայց մասերուն։

Սելավաթ  —  հաւատափոխութեան տարազը

Սէլամլըգ  —  խալիֆային կողմէ կատարուած Ուրբաթի պաշտօնական աղօթքը

Սէրայը հիւմայուն  —  կայսերական պալատ

Սէվապ  —  խեր ընել

Սիւննէթ  —  թլփատում (ու ատոր հանդէսը)

Սիւրմէլի  —  ծարիրուած

Սիֆթահ  —  օրուան առաջին առուտուրը, որ օրուան նկարագիրը կը պարունակէ ըստ աւանդութեան։

Սուտ ֊ պլորիկ  —  ոսկեգոյն թիթեղ` կլոր ու փորագրուած, պատրանքը տալով ոսկի դրամիկներու

Սոֆթա  —  կիսաւարտ ուսանող կրօնական դպրոցներու, նաեւ՝ իսլամ կրօնաւոր

Սրջիլ  —  շրջիլ, կղմինտրները վերիվարել

Վ

Վագըֆ  —  կրօնական եւ բարենպատակ հաստատութեանց նուիրուած անշարժ կալուածներ, որոնք կը կառավարուէին պետութենէն անջատ մարմիններէ։

Վալա  —  տանհիւս սփռոց

Վալիտէ  —  մայր։ Որոշ տարիքէ մը վերջ կինը մայր է թուրքերուն մէջ։

Վանք  —  այսպէս կը կոչուէին ազգային առաջնորդարանին շէնքը եւ պատնէշը։

Վար֊վարէթ  —  կալուած

Վարձք  —  վարձատրութեան արժանի. լաւ կեանք

Վեսելամին ամին  —  տեսակ մը վերջաբան՝ «ողջունիւ ամէն»

Վիլայէթ  —  նահանգ

Տ

Տաիրէ  —  դիւան

Տաղել  —  խարանել

Տամէճան  —  մեծփոր շիշ, խսիրէ փաթաթով, զանազան մեծութեամբ, օղիի եւ գինիի

Տաշտի֊քերուկ  —  վերջին զաւակը։ Կը փոխաբերուի, խմորի տաշտէն քերուկով մէջտեղ բերուածը։

«Տարերք»  —  Հ. Ա. Կ. Բագրատունիի քերականութեան մէկ դասագիրքը

Տավի  —  դատ

Տեղան  —  անկողին

Տեսթէ պաշի  —  տրցակին գլխաւորը

Տէյպատուն  —  դպրատուն

Տէնշէթ  —  (թուրքերէն) սոսկում, փոխաբերաբար ՝ ամրացուցիչ

Տիւան  —  գետնէն քանի մը թիզ բարձր բազմոց, մահճաձեւ, բայց շատ լայն

Տիվանէ  —  խենթ, բայց փաղաքուշ առումով

Տկուք  —  հասնելէն առաջ թափած ձիթապտուղ, որ եղցու է։

Տոժկիլ  —  ճախնային ջուրերուն յատակէն վեր կանաչորակ պղպջակում

Տոլ  —  մէջը պարապ դդում, որուն կեղեւը կը փայտանայ։

Տորպա  —  շիտակ զրուցող

Տուզ  —  տասներկու աչքնոց տամայի տախտակ

Տամ չաւուշ  —  բանտի պետ

Տամ  —  տանիք, փոխաբերաբար՝ անոր տակինը, սենեակ, ուրկէ եւ բանտ

Ց

Ցախ  —  թթենիի չորցած խռիւներ, որոնք շերամներու տակէն կը վերցուին ու կը դրուին պարտէզները, աղբի համար։

Փ

Փարթ  —  փորոտիք. որովայնին պարունակութիւնը, գլխաւորաբար՝ աղիքները

Փարթը բերնին  —  ծնելու մօտ

Փէյլիվան  —  ըմբիշ

Փիր  —  արհեստի մը ծագումին պահապան ու անոր աճումին հսկող ոգի

Փնճան  —  ֆինճան, սուրճի գաւաթ

Փոթորիկի դէմ կորկոտ հովել  —  վտանգաւոր, բայց անպտուղ ձեռնարկ

Փոր  —  փորել. բրիչով հողի գուղձերուն մանրումը, ամառուան կէզէն ետքը

Փուր  —  մեծ ձուկերու թեփ

Փուրաս  —  սոխազգի մը, պրաս

Ք

Քահանայ փախցնել  –  աճպարարութիւն

Քաղաքային վարժարան  —  թուրքերը այդ վարժարանները կ’անուանէին  միլքիէ.  անոնց մէջ կը պատրաստուէր վարչական մեքենային համար անհրաժեշտ պաշտօնէութիւնը։

Քէլպ  —  շուն

Քէշֆ  —  քննութիւն. պետական քննութիւն կատարուող՝ դիակի մը, հրդեհի մը, կասկածելի մահի մը պարագային

Քէօլէ  —  ծառայ, բայց հին իմաստով, ուր յստակ է երանգը ստրուկի

Քիպար  —  ազնուական ու բարեկիրթ

Քիրիզմէ  —  հողը մարդահասակ փողել, տակի խաւերը, կոյս, փոխարինելու համար երեսին մաշած խաւերով

Օ

Օնպաշի  —  տասնապետ

Օրթա օյին  —  սենեակի խաղ

Ֆ

Ֆախիր֊ֆուխարա  —  աղքատներ

Ֆէթվա  —  դատավճիռ, զոր միւֆթին կու տայ շէրիաթի օրէնքներուն համեմատ, հողային եւ ուրիշ հարցերու շուրջ։

Ֆեսատ, միւզիր, քոմիթաճի  —  շարք մը ածականներ, որոնք յեղափոխական բառը կը փոխանորդեն թուրքերու բերնին։

Ֆէրաճէ  —  թուրք կիներու պարեգօտ

Ֆլորա  —  բուսականութիւն

ՀԱՅԵՐԷՆ ԲԱՌԵՐ

Ա

Աբեթ  —  դիւրավառ նիւթ մը

Ագուգայ  —  քարէ կամ թրծուած աղիւսէ խողովակ, փողրակ

Ագռմէջ  —  երկու սրունքներուն մէջտեղը

Ախտաժէտ  —  հիւանդ, ցաւագար, ախտալից

Ականողիք  —  աչք, աչքեր, տեսանելիք

Ակիշ  —  եռանկիւն բերանով երկաթի կտոր մը, որուն կոթը երեսուն սանթիմեթր երկարութիւն ունի։

Աղաւորել  —  հիւրասիրել, լաւ պայմաններու մէջ ու գոհունակ ճամբու դնել։ Փոխաբերաբար՝ մահուան ներկայանալ յարդարանքը լրացուցած։

Աղցան  —  խաշած կամ հում բանջար, նաեւ՝ աղով ու քացախով պատրաստուած բանջարեղէն ուտելիք

Աղցաւոր  —  կարիքաւոր

Աղօն  —  աղուն, աղալու համար պատրաստուած ցորեն

Աճուկ  —  մարմնի փոս ինկած մասը, որովայնին եւ ազդրերուն միջեւ

Աճռել  —  տրորել

Ամբարհաւաճ  —  ամբարտաւան, գոռոզ, խրոխտ

Ամենակար  —  ամենակարող

Ամորձիք  —  տղամարդոց եւ արու կենդանիներու սերմնանօթները

Այլընդայլոյ  —  վայր ի վերոյ, խառնակ, այլայլած, աղաւաղուած

Այտուց  —  ուռոյց, բուշտ

Անագորոյն  —  անգութ, դաժան, անողորմ

Անժուժելի  —  անհանդուրժելի, անըմբռնելի

Անողոքելի  —  խիստ, ան՝ զոր կարելի չէ հանդարտեցնել

Անտիական  —  երիտասարդ, նորահաս, տղայական

Անքոյթ  —  խաղաղ, ապահով, անվրդով

Անգայտ  —  նօսր, թեթեւ, ցանցառ

Անգոսնել  —  արհամարհել, ականջ չդնել, պարսաւել, քամահրել, անարգել

Անդաճել  —  քննել, խորհրդածել, մտմտալ, տարակուսիլ

Անուր  —  փայտէ կամ երկաթէ օղակ, զոր կ’անցընեն ընդհանրապէս անասուններուն վիզը, զսպելու նպատակով

Անպարագիծ  —  անսահման, անեզր, անծիր

Աշխել  —  համը փոխել, թթուիլ

Աչքըլածութիւն  —  նախանձախառն կծծութիւն

Ապաշաւ  —  զղջում, ստրջանք, ափսոսանք

Ապերասան  —  անզուսպ, անսանձ, երասան չունեցող

Ապիրատ  —  անիրաւ, անարդար, չար

Ապշոպել  —  շորթել, շպրտել

Ապրշում  —  մետաքս, մետաքսաթել, մետաքսի պէս փափուկ

Առաթուր  —  ոտքի տակ կոխկռտելով

Առէջ  —  ոստայնի երկարութեամբ ձգուող թելերու շարք, հէնք

Առէք  —  շրջուն փերեզակ

Առհաւութիւն  —  պապենական կամ նախնիներէն ժառանգուած բարոյական որեւէ յատկութիւն

Առնի  —  տղամարդու սեռական անդամ

Առք  —  հմայք, շուք, փառք

Ատրաշէկ  —  շիկացած

Արբշռանք  —  գինովութիւն, շռայլութիւն, զեխութիւն

Արիւնազանգ  —  արիւնլուայ, արնաշաղախ, արիւնաթաթախ, արիւնռուշտ, արիւնախանձ

Արմանք  —  զարմանք, զարմանալի բան

Արջասպ  —  մետաղական աղբ, որ կը կիրարկուի արդիւնագործութեան մէջ։ Նաեւ՝ այգիներու բժշկութեան մէջ։

Ափյափոյ  —  թեթեւակի, յանպատրաստից

Բ

Բաբան  —  հին ժամանակներու պատերազմական գործիք, որով մեծ քարեր կը նետէին թշնամիներուն վրայ կամ պարիսպներ կործանելու համար։

Բանդակ  —  եռացնելով թանձրացած պտուղի հիւթ, մուրապա

Բարուրանք  —  պատճառաբանութիւն, պատրուակ

Բիժ  —  իւղային դեղնորակ հիւթ, որ դուրս կու գայ աչքերէն, ճպուռ

Բոհրել  —  տապակի մէջ խորովել, խարկել, աղանձել

Բողկուկ  —  նոր բուսնող եղջիւր

Բոր  —  մորթի վարակիչ հիւանդութիւն

Բրաբիոն  —  շուշանակերպ, անուշաբոյր ծաղիկ

Գ

Գառագեղ  —  վանդակ, արգիլելու տեղ, բանտ

Գաւ  —  գինին պահելու կաւէ աման

Գզիր  —  կնիւն, խսիր հիւսելու նիւթ

Գէջ  —  թաց, խոնաւ

Գոլ  —  տաքութիւն

Գոնջ  —  խեղանդամ, հաշմանդամ, քոսոտ, բորոտ, արատաւոր

Գոշ  —  ան, որուն մօրուքը դժուար կը բուսնի, քարձ

Գուբ  —  խորունկ փոս, հոր, գերեզման, փ ոխաբերաբար՝ անօթ

Գուգուկ  —  զոհուիլ զաւակներուն պատիւին համար

Գուլ  —  բութ, ոչ֊սուր

Գուղձ  —  հողի կոշտ, բուռ մը հող

Գունջ  —  գնչու, թափառական ցեղ

Գուպար  —  կռիւ, պատերազմ, ոգորում, մենամարտ

Գուռ  —  քարէ կամ փայտէ փոքր աւազան՝ աղբիւրներու առջեւ

Գրիւ  —  չափ մը

Գրոց  —  պողպատէ սրածայր գործիք՝ մետաղներու վրայ փորագրութիւններ կատարելու համար,  ն աեւ՝ գիրքերէ քաղուած, գրականութեան յատուկ

Գօս  —  չոր, կանաչութիւնը կորսնցուցած

Դ

Դահանալ  —  թարմութիւնը կորսնցնել, ծերանալ, պառաւնալ, հիննալ, գունաթափիլ

Դար  —  բարձրաւանդակ, լեռնալանջ

Դենպետ  —  զրադաշտական կրօնի պետ, կրօնապետ

Դերբուկ  —  քարքարուտ տեղ, խորտուբորտ, անհարթ

Դէտ  —  դիտող, վերահսկիչ, տեսուչ

Դժպհի  —  անհաճոյ, ատելի

Դոնդող  —  մածուցիկ, թանձր ու դողդողացող նիւթ, ինչպէս լերդացած արիւն

Դուզնաքեայ  —  փոքր, չնչին, թեթեւ

Դուր  —  հիւսնի երկաթէ գործիք՝ փայտ փորելու ծառայող

Ե

Եղջերուաքաղ  —  ցնորական, ոչ  իրական, անհիմն գաղափար

Երախակալ  —  սուրը բռնելու տեղ, կոթ

Երանկ  —  փայտէ ոտնաման

Երանք  —  ծունկին եւ սրունքներուն մէջտեղը, աճուկ, ազդրերու միացման տեղը

Երաշխէպ  —  վէրք, հարուած, չարչարանք, վիշտ

Երիթացած  —  հալումաշ եղած, նիհարցած

Երինջ  —  երրորդ տարու էգ հորթ

Երկանաքար  —  ջրաղացի քար, երկանք

Երկրամայր  —  հողի մէջ ապրող ճճիներու ընդհանուր անուանում, նաեւ՝ խոնաւ տեղեր ապրող օղակաւոր որդ, անձրեւորդ

Զ

Զազիր  —  գարշելի, զզուելի, կեղտոտ, անբարոյական

Զահանդել  —  զարհուրիլ

Զաղփաղփուն  —  խախուտ, թոյլ, անվաւեր, սխալ

Զառածիլ  —  մոլորիլ, խոտորիլ դէպի վատը

Զարթխում  —  այն դրութիւնը, որուն մէջ մարդ կ’արթննայ գինովութենէն ետք, մախմուր

Զկծեցուցիչ  —  կսկծեցնող

Զոփալ  —  սարսռալ, դողդղալ

Զռինչ  —  զռոց, իշուն զռալը

Զօշաքաղ  —  ապօրինի կերպով դրամ դիզող

Է

Էտինք  —  ետինք, իրիկնապահ, իրիկնաժամ

Ը

Ընդոծին  —  բնածին

Ընդոտնել  —  ոտնակոխ ընել, ոտքի տակ առնել, արհամարհել

Ընչաւէտ  —  հարուստ, ճոխ, փարթամ

Թ

Թաթառ  —  ծովէն ելած թաթի ձեւով ամպ, մշուշ, նաեւ՝ մրրիկ

Թակաղ  —  փայտէ փոքր թակ՝ եկեղեցւոյ կոչնակը զարնելու ծառայող

Թակոյկ  —  կաւի աման՝ ջուրի կամ գինիի համար

Թարմատար  —  յետին, փուճ, անպիտան, աւելորդ

Թաւարծի  —  թաւ մազերով ծածկուած, թաւամազ, բրդոտ

Թերմաշ  —  կիսամաշ, ամբողջովին չմաշած

Թնծկալ  —  թնթնալ, կաղկանձել

Ժ

Ժժմակ  —  միջատ, ճճի, որդ։ Նաեւ՝ խառնիճաղանճ, խաժամուժ, ամբոխ

Լ

Լամուկ  —  թուրքի կամ քիւրտի զաւակ

Լանտօ  —  տեսակ մը կառք, զբօսնելու համար

Լափլիզող  —  լափել, լիզել, ամէն ինչ կլանել, ոչնչացնել

Լիսեռ  —  օղամանեակ, բոլորակ կաշի կամ փայտի կտոր, զոր կ’անցընեն իլիկին ծայրը

Լկամ  —  սանձ

Լորտու  —  անթոյն օձերու ցեղին պատկանող օձ

Խ

Խալկին  —  ճաշի համար կառուցուած պղինձէ կաթսայ, որ կը գործածուէր նաեւ օղիի թորման համար։

Խայտաճամուկ  —  գոյնզգոյն

Խայտուտ  —  խայտաբղէտութիւն, պուտ֊պուտ գիծեր մարմնին վրայ

Խաւարտ  —  աղուամազոտ, խաւոտ, խաւարծի

Խեցեվճիռ  —  դատավճիռ

Խեփոր  —  պատեան

Խոռ  —  ծակ, փոս, ծերպ

Խորասան  —  խորասանի, բոյս մը

Խորխ  —  լորձնային նիւթ, խուխ

Խուժ  —  բարբարոս, անգութ, վայրենաբարոյ

Խռուային  —  խռիւի պէս, չոր, ցամաք

Խստապարանոց  —  ան, որ պինդ պարանոց ունի, անսաստ, յամառ

Խօթութիւն  —  հիւանդութիւն, տկարութիւն

Կ

Կանխահոգ  —  սկիզբէն հոգ տանող, զգուշացնող

Կապալառու  —  ան,  որ կապալով կը ստանձնէ որեւէ աշխատանք։

Կարանել  —  կարել, կցել

Կարկահ  —  դերձակի սեղան

Կարկեհան  —  թանկագին քար՝ նռան գոյնով

Կարժ  —  կաժ, բուրդէ կամ բամպակէ թելի փաթաթ

Կարժառ  —  քմահաճ, կամապաշտ

Կաւատ  —  պոռնկութեան միջնորդ, խօսք տանող֊բերող

Կափուցանել  —  փակել, գոցել

Կեղ  —  հիւանդութիւն

Կեռ  —  ծուռ, կոր, կարթի կեռի պէս կոր երկաթ, զոր պատին կը գամեն՝ վրայէն իրեր կախելու համար։

Կոկոզ ընել  —  ոտքերուն վրայ մարմինը ծալել

Կոճ  —  կոճղ

Կոն  —  երկրաչափական գործիք

Կորդ  —  խոպան, պինդ, թանձր

Կորզակ  —  պողպատէ տախտակ՝ աստիճանաբար փոքրացող ծակոտի կ ներով

Կործել  —  շրջուիլ, շուռ տալ

Կուճուկ  —  կարճուկ

Կռտել  —  մալել, ներքինիացնել

Կտղուց  —  սեռական սաստիկ գրգռութիւն, տռփանք

Հ

Հալաւ  —  զգեստ, սպիտակեղէն,  ն աեւ՝ դաշտան

Հաղբ  —  թակարդ, որոգայթ

Համայիլ  —  կախարդական աղօթքներու տարազը պարունակող կաշեպատ թուղթեր, զորս մարմնին վրայ պահողը զերծ կը մնայ չար աչքէ։

Համբակ  —  թերուս, թերավարժ, իմաստակ

Հասաբեր  —  հասութաբեր

Հարկինք  —  կոչունք, հրաւէր, հացկերոյթ, խնճոյք

Հարցուկ  —  վհուկ, կախարդ, գուշակ

Հաւ  —  մեծ հայր

Հեղիւսել  —  իրարու մէջ անցընելով՝ կցել, բեւեռել

Հեղութիւն  —  արիւնահեղութիւն

Հերատուկ  —  ցոփ, խենէշ, պոռնիկ, անամօթ, լկտի, անպատկառ

Հերձել  —  ճեղքել, պատռել, երկու մասի բաժնել

Հերու  —  անցեալ տարի

Հէնք  —  հիւսուածք, հիմ, էութիւն, խորք

Հուղկահար  —  աւազակ, կողոպտիչ

Հորդա  —  գազաններու խումբ, ոհմակ, փոխաբերաբար՝ աւազակախումբ, հրոսախումբ

Հորձք  —  կիրքի յուզում, եռանդ

Հրիտակ  —  ժառանգութիւն

Ձ

Ձառադէմ  — խոժոռ,  տգեղ դէմքով

Ձար  — ձիու պոչի եւ բաշի մազ

Ձեւընկալ  — կերպընկալ

Ղ

Ղենջակ  — գոգնոց, սփածանելի, սրբիչ, երեսսրբիչ

Ղեւտացի  — Ղեւի սերունդէն, հրեաներու քահանայից դասուն պատկանող քահանայ

Ճ

Ճահաւոր  — տեղին, պատշաճ, յարմար

Ճախին  — ճահիճ, ճախճախուտ

Ճայրոտ  — մթագնած, շլացած, տկարացած  (աչք)

Ճապղիլ  — ճապաղիլ, տարածուիլ, սփռուիլ

Ճարմանդ  — զգեստի մը երկու մասերը իրարու միացնող օղակ եւ կոճակ

Ճենճ  — ճարպային կամ իւղային նիւթ

Ճետ  — սերունդ, զաւակ

Ճոկան  — կեռ ծայրով ցուպ, գաւազան՝ իբրեւ իշխանութեան նշան

Մ

Մալել  — կռտել, ներքինիացնել

Մալուխ  — հաստ չուան,  ն աեւ՝ փայտէ սրածայր գործիք

Մախաղ  — բարակ կաշիէ փոքր տոպրակ՝ պաշարի համար

Մածուցիկ  — կպչուն, փակող

Մակաղիլ  — ոչխարներու տեղ մը հաւաքուիլը՝ հանգստանալու համար

Մաղաղկուն  — մտածկոտ, մտախոհ, թմրած

Մամուկ  — անորոշ տեսակի խոտ,  ն աեւ՝ սարդ

Մաշարայ  — ածու, ն աեւ՝ թոքերու հիւանդութիւն

Մարագ  — յարդանոց

Մարդախոշոշ  — արիւնարբու, արիւնահեղ

Մարմաշ  — բարակ կտաւ, շղարշ

Մեգերայ  — դժոխքի երեք կատաղի աստուածուհիներէն մէկը, որ կը բնակէր տարտարոսի մէջ եւ պաշտօն ունէր մարդկային ոճիրները պատժելու։

Մոյթ  — նեցուկ, յենարան

Մոյնք  — վայելչութիւն, բարեձեւութիւն, տեսք

Մռել  — խօսք լսել, հնազանդիլ, հլու ըլլալ

Մտրուկ  —  իշու կամ ձիու քուռակ

Մօրու  — խորթ մայր

Յ

Յածիլ  — շրջիլ, թափառիլ

Յակճիռ  — ականջ դնել

Յանկուցիչ  — գրաւիչ, առինքնող

Յիշոց  — լուտանք, նախատինք, հայհոյանք

Յովտ  — եբրայական այբուբենի մէկ գիրը, ամենափոքրը

Յունապի  — դժնիկազգիներու ընտանիքին պատկանող փշոտ ծառ `  ուտելի պտուղներով

Յօրանալ  — ուտելով յղփանալ, գիրնալ, սոնքալ

Ն

Նամէտ  — խոնաւ, թաց

Նաշիհ  — ընտիր՝ բարակ ալիւր, ճերմակ ալիւր

Նաւակատիք  — հիմնարկէք, բացման հանդէս, մեծ տօներու Շաբաթ օրը

Ներկուռ  — խիտ, լաւ կռուած

Նկարէն  — գոյնզգոյն, խայտաճամուկ

Շ

Շաղապատել  — փաթաթել, հիւսել

Շաղիղ  — միս, հում միս, մորթուած կամ սատկած կենդանիի մարմին, դիակ, լէշ

Շամբուտ  — եղէգնուտ, եղէգով ծածկուած տեղ

Շարաւ  — փտած արիւնով թարախ

Շնծեր  —շնացող, ցանկասէր, վաւաշոտ ծերունի

Ո

Ոզոր  — երկայն ու դիւրաթեք թուփ մը

Ողն  — ողնաշար, ողնաշարը կազմող ոսկորներէն ամէն մէկը

Ողջունձեւել  — խորհրդածել, ծրագրել, նպատակադրել

Ոյծ  — պաղ հով, սառած դրութիւն

Որոջ  —  էգ գառ

Ուռնակ  — դրան արտաքին երեսին վրայ մետաղեայ լծակ, որով դուռը կը բախեն, փոքր մուրճ

Ուտիճ  — փայտակերներու ցեղին պատկանող փոքր միջատ

Ուրդ  — առու, նոյն առուով հոսող ջուր

Չ

Չուառ  — թշուառ, խեղճ, ողորմելի, դժբախտ

Պ

Պաղլեղ  — քիմիական աղ

Պաղշտկիլ  — զովանալ

Պանդոյր  — ապուշ, անխելք, յիմար

Պապաջուն  — շողշողուն, անապակ

Պապուկ  — խեղճ ծերուկ,  ծ եր մուրացիկ,  ն աեւ՝ անորոշ ցեղի մոխրագոյն միջատ

Պառականի  — որսի շուներու խումբ, երէներ որսալու ցանց

Պարապնդել  — ամէն կողմէ ամրացնել

Պարապուրդ  — արձակուրդ

Պարկենք  — պատկեր, պատկերի պէս գեղեցիկ

Պարոնտատ  — կեսրայր

Պարտկել  —  ծածկել, սքողել

Պատրել  — խաբել, մոլորել

Պինչ  — քիթի ներքեւի փափուկ ու լայն մասը

Պղերգ  — հեղգ,  ծոյլ

Պող  — վառող կրակ

Պողովատիկ  —  պողպատէ սուր, պողպատեայ

Պուկ  — կոկորդ, որկոր

Պուկի  — կախարդական տարազով մարդերը իրարու կապող խորհրդաւոր արարողութիւն, կախարդանք

Պուտուկ  —  կաւէ աման, կճուճ

Պտուկ  — ծառերու վրայ՝ ապագայ բոյսին սաղմը պարունակող բջիջ,  ն աեւ՝  ս տինքին բարակ ծայրը

Ջ

Ջլթիկ  — փողոցային, անպատկառ, անբարոյական կին կամ աղջիկ

Ջրդեղել  — երկաթին ջուր տալ՝ կարծրացնելու համար

Ռ

Ռահահորդ  — ճանապարհորդ, ուղեւոր

Ս

Սամոյր  — կզաքիսներու ցեղին պատկանող կենդանի՝ յարգի մորթով

Սանդարամետ  — վիհ, ալք, անդունդ, դժոխք,  ն աեւ՝ երկրի ոգի, Արամազդի դուստրը կամ հարսը՝ զրադաշտական կրօնքի մէջ

Սարուած  — սարք, գործիք, անօթ, կազմած, սպաս, հանդերձանք

Սեռն  — հարազատ, անխառն, պարզ, յստակ, զուտ, անապակ

Սուտակասպաս  — կեղծաւոր, շողոքորթ, մարդահաճոյ

Սպառսպուռ  — ամբողջովին, բոլորովին

Սպասորեար  — սպասաւորներու խումբ

Ստամբակ  — ըմբոստ, խռովարար, ապստամբ, կռուասէր

Ստաշխ  — անուշահոտ նիւթ՝ կնդրուկի նման

Ստերջ  — ամուլ, չբեր

Ստրջանք  — զղջում, ապաշաւ

Վ

Վակաս  — խոյր, թագ, պսակ, ուսնոց

Վամփիր  — մեռել, ուրուական, արիւնարբու

Վաշխ  — ապօրինի տոկոս

Վաչ  — թափառաշրջիկներու կողմէ օգտագործուած սայլ

Վարատական  — տեղահան եղած, աստանդական

Վարշամակ  — թաշկինակ, սրբիչ, դաստառակ, ապարօշ, խոյր

Վարսել  — գետինը խոթել, պատին գամել

Վաւաշ  — ցանկասէր, վաւաշոտ, բղջախոհ

Վերնոց  — տան վերեւի վանդակապատ մասը

Վերտ  — խիտ հիւսուած, ոլորուն,  ն աեւ՝ շրջան, պտոյտ

Վեցհազարեակ  — Վեցհազարեայ, կախարդութեան եւ հմայութեան գիրք

Վին  — լարաւոր նուագարանի տեսակ մը

Տ

Տախտապարել  — գետնի վրայ պառկեցնել, փռել, տարածել

Տաղտապուն  — նեղութիւն, տագնապ, տառապանք

Տարտարոս  — դժոխքի խորերը Աստուծոյ դէմ մեղանչողներուն յատկացուած տանջարան

Տափան  — երկրագործական սարք, որով կը տրորեն վարած ու ցանուած արտին երեսը՝ սերմը հողով ծածկելու համար

Տճկոր  — ուռչիլ, տճկիլ

Տոլ  — ջրաման՝ կարծր կեղեւ ունեցող դդմազգի բոյսէն, սնամէջ դդում

Ց

Ցրեխ  — փշուր֊փշուր, ջարդուփշուր

Փ

Փակեղ  — գլխու փաթթոց, վեղար

Փաղաղ  — տոչորուն, այրում

Փաղաղել  — բոցակիզել, այրել, լափել, բզկտել

Փայլատ  — անփայլ

Փարախ  — ոչխարներու պատսպարուելու տեղ, գոմ

Փղշտացի  — Պաղեստինի հարաւարեւելեան կողմը ապրած հին ժողովուրդ,  փ ոխաբերաբար՝ անկիրթ, սահմանափակ, աշխարհահայեացք չունեցող ժողովուրդ

Փողրակ  — թրծուած կաւէ խողովակ, ջուրի անցք

Փորըշակ  — չարագուշակ, ուրկէ մահ է  ելած, դժբախտութիւն բերող

Փցուն  — պիղծ, գարշելի, վայրենաբարոյ, կոպիտ

Ք

Քակոր  — անասուններու չորցած աղբ

Քահնել  — քաղնել, քաղհանել, վայրի բոյսերը ցանքին մէջէն քաղել ‚  հ անել

Քաղցու  — նոր ճմլուած խաղողի հիւթ

Քայռ  — մանեակ

Քարճիկ  — երիկամունք

Քերծէ  — որսի շուն

Քթան  — կտաւ

Քուղ  — ոլորուած դերձան, թել, բարակ չուան, առասան

Քռթած  — կարկտած

ՖՐԱՆՍԵՐԷՆ ԲԱՌԵՐ

A

Արոմ  –  arôme  —  բոյր

Արկօ  –  argot  — գողերու, մուրացկաններու լեզու

Ալշիմի  –  alchimie  — քիմիագիտութիւն

Ափարթըման  –  appartement  — յարկաբաժին

Աբուգաթ  –  avocat  — փաստաբան

Արթիսթիք  –  artistique  — արուեստագիտական

B

Պաթըրի  –  batterie  — բարթ

Պարտ  –  barde  —ձիու լանջապան

Պապուլա  ( ogree )  — մարդակեր, ճիւաղ

Պոմպա  –  bombe  —  ուժանակ, ռումբ

Պոա  –  boa  —  վիշապ

C

Քոլորի  –  coloris  — գոյներու խառնուածք

Շիմիսթ  –  chimiste  —  քիմիագէտ

Courbe  — կոր գիծ

Գուզէն  –  cousin  —  զարմիկ

Շալէ  –  chalet  — հիւղակ, ամարանոց

Քլիշէ  –  cliché  — կաղապար, մաշած խօսք

Շմինէ  –  cheminée  —  ծխնելոյզ

Գատաստրօ  –  cadastre  — կալուածատոմար  (հասարակաց)

Սիմանթ  –  ciment  — շաղախ

Քափիթիւլասիւոն  –  capitulation  — հաշտութիւն, իրաւախոհութիւն

Candeur  — միամտութիւն

Confort  —  հանգստաւէտութիւն

Շարլաթան  –  charlatan  —  խաբեբայ

Chérie  — սիրելի

Chose à retenir  —  միտք պահելիք բաներ, կարեւոր հարցեր

Coma  — մահաքուն

Catéchisme  —  քաթեշիզմ,  քրիստոնէական ուսուցում, սիստեմ

Քորսաժ  –  corsage  —  սեղմիրան

Քոմիթէ  –  comité  — կոմիտէ, յանձնախումբ

Քատրօ  –  cadre  —  շրջանակ

Շալ  –  châle  — ուսերու վրայ առնելիք բրդեղէն, կտոր

Քազինօ  –  casino  — զբօսարան, բախտախաղի յատուկ վայր

D

Dérouter  — ճամբէն մոլորեցնել, շուարեցնել, շեղեցնել

Տէմակոկ  –  démagogue  —  ամբոխավար

Տիսիփլին  –  discipline  —  կարգապահութիւն

Տեքոր  –  décor  —  զարդարանք,  յարդարանք

Տէվի  –  dévis  —  նկարագիր,  խօսք, զրոյց

Տոքիւման  –  document  —  փաստաթուղթ

Տրամ  –  drame  —  ողբերգութիւն, տրամ

Տուզինա  –  douzaine  —  երկվեցեակ, երկոտասնեակ

Տինամիթ  –  dynamite  —  ուժանիւթ, պայթուցիկ

Տիլէթանթ  –  dilettante  —  արուեստասէր

Տիալէքթիքա  –  dialecte  — տրամախոհութիւն

E

Էսթէթիք  –  esthétique  —  գեղագիտութիւն, գեղագիտական

Էթիքէթ  –  étiquette  —  գիր, թղթիկ, պիտակ,  ն աեւ՝ վարուելակերպի եղանակ, ձեւ

Էկզէմա  –  égzema  — մորթային բորբոքում

Էկզոթիք  –  exotique  — չնաշխարհիկ, տարաշխարհիկ

Էֆէ  –  effet  —  տպաւորութիւն, ազդեցութիւն

F

Ֆորմա  –  forme  —  ձեւ

Ֆապրիքա  –  fabrique  —  գործարան

Ֆանթասթիք  –  fantastique  —  երեւակայական, ցնորական

Ֆաքիւլտէթ  –  faculté  —  համալսարանի մասնաճիւղ

G

Gage  — գրաւ, գրաւական

Ժէնի  –  génie  —  հանճար

Ժեսթ  –  geste  —  կեցուածք

Կալվանիզէ  –  galvaniser  —  է լեկտրականացնել, գրաւել

Կալոն  –  galon  —  հեղանիւթերու չափ մը

Ժանտարմա  –  gendarme  —  ոստիկան

Կաֆ  –  gaffe  — անտեղի եւ սխալ արտայայտութիւն

Կրանիթ  –  granite  —  որձաքար

H

Hallucination  —  զգայախաբութիւն

Իսթէրի  –  hystérie  —  ջղային  վիճակ

I

Էնթրիկ  –  intrigue  —  հնարք, խաղ, դարձուածք, հանգոյց

Intuition  —  բնազդ, ներհայեցողութիւն

Incubation  — թուխսի շրջան,  ն աեւ՝ գաղափարներու խմորման երկարատեւ շրջան։

J

Ժուռնալ  –  journal  — օրագիր, լրագիր,  ն աեւ՝  մատնութեան թուղթ

L

Լեգէոն  –  légion  —  զօրագունդ, փաղանգ

Լիտր  –  leader  (անգլ. )  — առաջնորդ, ղեկավա ր

Լուքս  –  luxe  —  շքեղութիւն, պերճանք

Լիպերալ  –  liberal  —  ազատական

Le retour éternel  — յաւիտենական վերադարձը

M

Մեգերայ  –  mégère  —  չար ու ջատուկ կին

Մեթոտ  –  méthode  — աշխատանքի եղանակ,  ոճ, կանոն

Միազմա  –  miasme  —  ժահաբոյր, ճահճային հոտ

Մարքա  –  marque  — նշան, դրոշմ

Մաթ  –  mat  —  անփայլ ( mât  —  կայմ)

Միսթիսիզմ  –  mysticisme  —  խորհրդապաշտութիւն

Մոնոկրամ  –  monagramme  — սկզբնատառեր

Միւզէօմ  –  museum  (անգլ. )  —  թանգարան

Մոթիֆ  –  motif  —  պատճառ, շարժառիթ

Մանտաթ  –  mandat  —  լիազօրագիր, հովանաւորութեան իրաւասութիւն

Մէտիում  –  médium  — ճամբայ, կերպ, հնարք, միջնորդ

Մարշ  –  marche  —  ընթացք,  քայլերգ

Մէզրօ  –  mesure  —  չափ, քանակ

Մանշէթ  –  manchette  — խորագիր վերտառութիւն,  ն աեւ՝  թեւնոց

Միմիք  –  mimique  —  մնջկատակութիւն, դէմքի շարժումներով հասկցնելու արուեստ

Միսթեռ  –  mystère  — խորհրդաւորութիւն

N

Նոթա  –  note  —  յուշագիր, ձայնանիշ

O

Օրեան  –  Orient  —  Արեւելք

P

Փլան  –  plan  —  յատակագիծ

Պրոպականտ  –  propagande  —  քարոզչութիւն

Փարատ  –  parade  —  ցոյց, տողանցք

Փաթէթիք  –  pathétique  —  կարեյոյզ

Փարտըսիւ  –  pardessus  —  վերարկու

Փերիֆրազ  –  periphrase  — խօսքերու դարձուածք, շրջաբանութիւն

Փոլիթիքա  –  politique  —  քաղաքականութիւն

Փոնսիֆ  –  poncif  — սովորական բան, հասարակ ձեւ

Փաթրոն  –  patron  — գործատէր

Փրիմօ  –  primo  (լատին. )  — առաջին

Փրոպլէմ  –  problème  — հարց, խնդիր

Poseur  —  մեծութիւն ծախող

Փոլիս  –  police  —  ոստիկան։

R

Reflexe  — անդրադարձ շարժում

Ռոմանթիզմ  –  romantisme  —  վիպապաշտութիւն

Ռեակցիա  –  réaction  —  հակազդեցութիւն

Րէժի  –  régie  — Թուրքիոյ մէջ ծխախոտի մենաշնորհ ունեցող ֆրանսական ընկերութիւն

S

Շեմա  –  schéma  —  յատակագիծ

Սիլուէթ  –  silhouette  —  դիմաստուեր

Ստեփ  –  steppe  — չմշակուած ընդարձակ դաշտեր, սարահարթ տափաստան

Սոզի  –  sosie  — նմանադէմ

Spectre  — ուրուական

Սերի  –  série  —  շարք, կարգ, նոյն տեսակ

Stigmate  — վէրքի նշան, սպի, դրոշմ, կնիք

Սանթիմանթալ  –  sentimental  — զգացական

Սիֆիլիս  –  syphilise  — ֆրանկախտ

Սըգոնտօ  (լատին. )  — երկրորդ

Սիստեմ  –  système  —  համակարգ

Սատիք  –  sadique  —  ուրիշին տառապանքէն հաճոյք ստացող ախտագին հոգեվիճակ

Սենարիօ  –  sénario  — տեսարան

Սուբաբ  –  sous - barbe  —  ապահովութեան դռնակ

Սուլֆաթօ  –  sulfate  — դեղի տեսակ մը

Սալոն  –  salon  —  հիւրասենեակ

Սէթ  —  set  (անգլ. ) շարք, կազմած, սպաս

Սեկցիա  –  section  — բաժանմունք

Սաթէն  –  satin  — սնթուս, ադլաս

T

Թաքթ  –  tact  —  վարմունք

Թակտիկա  –  tactique  — մարտավարութիւն

Թէլէկրաֆ  –  télégraphe  —  հեռագիր

Թարդիւֆ  –  tartufe  —  կեղծաւոր

Թրապէզ  –  trapèz  —  երկու կողմերը զուգահեռ եւ անհաւասար քառակողմ, ն աեւ՝ մարզաձող

Trame  — հոգեհիւսք

Trempe  — թրջել, գրել,  կազմուածք, խառնուածք

Թեզ  –  thèse  — աւարտաճառ, խնդիր

Թեքնիք  –  technique  —  ճարտարագիտութիւն

Թոն  –  ton  — ձայնի աստիճան

Թիփիկ  –  typique  —  տիպական

V

Վիթրին  –  vitrine  —  ցուցափեղկ

ԹՈՒՐՔԵՐԷՆ ԲԱՌԵՐ

Ա

Ազապ  — ամուրի, աշխարհ չմտած

Ալէմ  — ժողովուրդ, աշխարհ

Ալլա  — Աստուած

Աղա  — տէր, աւատապետ

Ամա  — բայց

Ամճա  — հօրեղբայր

Այար  — չափ

Արզուհալճի  — դիմումնագիր գրող

Բ

Բեգմէզճի  — ռուբ ծախող, կամ շինող, պատրաստող

Գ

Գազա  — գաւառական կեդրոն

Գալէմ  — դիւանատուն (արաբերէն)

Գալփաք  — մորթէ գլխարկ, փափախ

Գոճա ֊ գարը  — մեծ տիկին

Գոնագ  — ապարանք

Գովուշ  — զօրանոց, ոստիկանատուն

Գուրան  — իսլամութեան Սուրբ Գիրքը

Գայմագամ  — գաւառապետ

Ե

Եաման  —  խորամանկ, աներես,  ն աեւ՝ ամա՜ն  (բացագանչութիւն)

Եոլա  — ճամբայ

Ենիչէրի  — բռնութեամբ մահմետականացուած քրիստոնեայ մանուկներէն կազմուած զօրք՝ սուլթանական Թուրքիոյ մէջ։ Այդ զօրքին պատկանող զինուոր։ Փոխաբերաբար՝ վայրագ, գազանաբարոյ, արիւնարբու մարդ։

Զ

Զալըմ  — բռնաւոր

Զապթիէ  — ոստիկան, թուրք քաղաքապահ զինուոր

Զաւալլը  — խեղճ

Զէմպէրէկ  — զսպանակ

Զպուն  — կնոջական վերարկու, տեսակ մը վերնազգեստ, շապիկին վրայէն

Զուլում  — բռնութիւն

Է

Էզան  — մինարէէն երգուած աղօթքի հրաւէր

Էմէկ  — ջանք, աշխատանք

Էմմի  —  հօրեղբայր

Էնթաթի  — պարեգօտ,  ն աեւ՝ գեղջկական հասարակ վերնաշապիկ, թեթեւ, անթեւ վերարկու, կանացի լայն զգեստ

Էֆգաֆ  — եկեղեցւոյ պատկանող կալուած

Էֆէ  — կայտառ, յանդուգն, քաջ տիպեր,  որոնք հագուածքի, քալուածքի, կենցաղի ինքնատպութիւններ ունին։

Էֆէնտի  — թրքական տիտղոս՝ պարոն իմաստով

Թ

Թապուր  — զօրախումբ, գունդ, գումարտակ

Թառլան  — գեղեցիկ, փարթամ

Թերթիպ  — կարգ ու կանոն

Թէնէքէ  — թիթեղ

Թէրքիպ  — կազմուածք

Թիրեաքի  — մոլի

Թոխումսըզ  — անսերմ, անժառանգ

Ի

Ին  — մարդ, ադամորդի

Ինշալահ  — եթէ Աստուած կամենայ, Աստուծոյ կամքով

Իտարէ  — խնայողութիւն, ձեւով մը ծայրը ծայրին հասցնել, բաւարարել

Իրատէ  — սուլթանական հրամանագիր

Լ

Լէպլէպի  — խարկուած սիսեռ

Լոգմա  — պատառ, կտոր

Լոխում  — անուշեղէն մը

Խ

Խաթթը հիւմայուն  — արքայական հրովարտակ

Խաթր  —  որպիսութիւն

Խանչեր  — դաշոյն

Խապար  — լուր

Խարճ  — յարմար

Խեր  — բարիք

Խոնճան  — տաբատի կապը, գօտին

Խուզուրխուրդ  — ժանտախտ  (անէծքի բանաձեւ մը)

Կ

Կազի  — դատաւոր

Կապա  — կոշտ

Կէնճ  — երիտասարդ

Կէօրէ  — համեմատ, չափ

Կինէ  — նորէն, դարձեալ

Հ

Հալ  — վիճակ

Հալա  — հեղ մը

Հալալ  — արդար

Հաճի ֊ պապա  — ծերունի

Հայվան  — անասուն

Հանըմ  —  մեծ տիկին, տիրուհի, խաթուն

Հա շէօյլէ  — ահա այսպէս

Հարամ  — անարդար, ապօրինի

Հարֆ  — գիր, տառ

Հաւլու  — բաղնիքի անձեռոց, սրբիչ

Հելվա  —  հրուշակ

Հէլպէթ  — անշուշտ

Հէյ կիտի  — ափսոսանքի բացագանչութիւն

Հիլալ  — մահիկ, կիսալուսին

Հիւքիւմէթ  —  պետութիւն, կառավարութիւն

Հոճա  — ուսուցիչ

Հասրէթ  — կարօտ

Ղ

Ղազէպ  — ցասում

Ղազի  — նուաճող

Ղարիպ  — պանդուխտ

Ղուրպէթ  — պանդխտութիւն

Ճ

Ճանավար  —  հրէշ

Ճեննէթ  — դրախտ

Ճիկէր  — թոք

Ճին  — ոգի, սատանայ, դեւ

Ճիւան  — անտունի

Մ

Մալ  — կալուած

Մաղազա  — պահեստ, մեծաքանակ առետուրի խանութ, վաճառատուն

Մաշալլահ  —  հիացական արտայայտութիւն, Աստուած աւելցնէ

Մելքիէ  — կալուած, ունեցուածք

Մեմլեքէթ  — քաղաք

Մէճիտ  — Ապտիւլ Մէճիտ սուլթանի կողմէ հաստատուած արծաթեայ դրամ, որուն արժէքը 20 ղուրուշ էր

Մէյտան  — հրապարակ

Մէտրէսէ  — իսլամական կղերանոց

Մերհապա  -  բարեւ

Մուպարէք  — օրհնուած

Միւսթանթիգ  — հարցաքննիչ դատաւոր

Մուխթար  — գիւղապետ, քաղաքային վայրերու մէջ՝  թաղային լիազօր, կառավարիչ

Ն

Նամեհրամ  — թուրք կիներու քողով ծածկուելու օրէնքը

Նարկիլէ  — գլգլակ

Նազաքէթ  — բարեկրթութիւն

Նէ  —  ինչ

Նիէթ  — մտադրութիւն

Նիքեահ  — պաշտօնական ամուսնութիւն

Նուսխա  — յուռութք, զոր կը պահեն եռանկիւն համայիլներու մէջ։

Շ

Շարպաթ  — օշարակ

Շէյթան  — սատանայ

Շէշխանէ  — լայնափող հրացան, որուն խողովակը կը լեցնէին երկաթի, գամի կտորուանքներ։

Շէրիֆէ  — պատուաւոր կին

Չ

Չալըմ  — նազ, ցոյց

Չաւուշ  — տասնապետ, վերակացու, աւագ

Չէթէ  —  հրոսակ

Չէօրէկ  —  կարկանդակ

Չուխա  — բուրդէ կերպաս, վերարկու

Պ

Պաթախքի  — ձախաւեր, ձախլիկ անձ

Պախճա  — պարտէզ

Պախշիշ  — նուէր

Պայրամ  — տօն

Պաշ փափազ էֆէնտի  — կղերական առաջնորդ

Պապը Ալի  — Բարձրագոյն Դուռ

Պասմա  — տպածոյ կերպաս, չիթ

Պարտաք  — կոյժ

Պեխապար  — անտեղեակ

Պէյ  — թրքական տիտղոս

Պէյճիք  —  պէյցու, պզտիկ պէյ

Պիլէ  — նոյնիսկ

Պողչա  —ծրար, կապոց

Պուճախ  — անկիւն

Ռ

Ռայա  — ստրուկ,  ծառայ, հպատակ

Ս

Սալթանաթ  — սուլթանութիւն, իշխանութիւն

Սարայլը  — սուլթանին կանանոցէն անցած կին

Սարաֆ  — լումայափոխ, սեղանաւոր

Սիւպհան  — հրաշափառ

Սալթա  — արեւելեան տարազի թեթեւ բաճկոն, լայն թեւերով, առանց օձիքի եւ կոճակի

Վ

Վալի  — նահանգապետ

Վալլահ ֊ պիլլահ  — Աստուած վկայ

Վէզիր  — նախարար

Տ

Տարտ  —  ցաւ, հոգ

Տաւուլ  — թմբուկ

Տէուս  — կաւատ, պոռնկութեան միջնորդ

Տէտէ  — մեծ հայր, ծեր մարդ

Տէօլ  — լաճ

Տէօնիւմ  — արտավար

Տիրհէմ  —  ծանրութեան չափ

Տիւտիւկ  — նուագարան մը

Փ

Փախլաւա  —  քաղցրաւենիք

Փաշա  —  թրքական տիտղոս

Փապուճ  — հողաթափ

Փարլախ  — փայլուն

Ք

Քամար  — պարեգօտ

Քարավանա  — հասրակաց ճաշ՝ զինուորներու կամ բանակողներու համար

Քարվան սարայը  — իջեւան

Քեաթիպ  — քարտուղար

Քեաֆիր  — անաստուած, անհաւատ, մեղաւոր, հայհոյիչ

Քէօշկ  — պալատաձեւ վիլլա

Քէօչէկ  — ապականած տղայ, որ կը պարէ լկտի շարժումներով, գլխաւորաբար պորտային։ Հետզհետէ սովորութիւն է եղած կիներն ալ ընդունիլ պարէն ներս։ Գնչու պարուհի։

Քէֆիյէ  — մետաքսէ թաշկինակ, զոր կ’ոլորեն գլխարկին շուրջ

Քիպիր  — հպարտ

Քիւլահ  — թաղիքէ գլխանոց

Քիւրք  — մուշտակ

Քուրսի  — աթոռ

Օ

Օխա  —  կշռաչափ, որ հաւասար է 400 տիրեմի, այսինքն՝ 1, 25  քկ.

Օղլու  — զաւակ

Օտա  — մեծ սենեակ

Ֆ

Ֆերման  — հրովարտակ, հրաման, որոշում

Ֆախիր  —  աղքատ, չունեւոր

Ֆիստան  —  շրջազգեստ

Ֆիտան  — մատաղ