Մայր դիւան Մխիթարեանց Վենետկոյ ի Ս. Ղազար 1707-1773 ի ծագմանէ ուխտիս մինչեւ ցբաժանումն Թրեստեան հարց

Հեղինակ

Բաժին

Թեմա
Գերայարգեցելոյ Աբբայ Հօրդ մերոյ տեառն տեառն Մխիթարայ Աստուածաբանութեան վարդապետի
       … Հասարակ երեք պատիժն աշխարհիս, այս քաղաքիս վրայ կայ. այսինքն պատեարզմ եւ ահ թշնամեաց, սով եւ թանկութիւն, եւ ժանտամահ որ առաւել կասկածելին որ յայժմ այս է , որ եթէ շրջիցի ի քաղաքիս, տեսցէ զբազում մեռեալս, ի փողոցս եւ յանկիւնս անկեալ դնին բազում օր, սայլով կրեն ի դուրս, առանց քահանայի, զի չեն բաւական առաջի դրան եկեղեցւոյն մերոյ վեց որ մեռեալ մի մնացէր էր, մեր ննջեցելոյն հետ զնա եւս թաղեցաք: Զորք սոցա լսելով թէ խումբ կապեալ քայլէ տաճիկն առ Դմշվար, վերստին անցան յայն կողմն, առ ի ընդդէմ ելանել նոցա. բայց լուեալ նոքա փախեան: Ի մօտակայ տեղիս տաճիկքն երեւին եւ շրջագային, մի անգամ ակներեւ վեց եւ եօթն Ճ տաճիկքն եկին, որ այն ժամ բոլոր զօրք սոցա աստ էին, սակաւ մի ձիաւոր զօրք եւ գատանայք ուղարկեցին, գատանայքն միայն պատերազմեցան, ութ ինն թուրք անկանոն, եւ երկու երեք ի սոցանէ. յետոյ ապա թէ տրակօներն սկսան ի մէջ առնուլ, բայց տաճիկն իմացեալ փախեաւ: Այս ամաց պատերազմ սոցա քան զհերուին աւելի ծաղրական եւ խարդախական, որ թուրքն այնքան մեծ ուժով եւ բազմութեամբ չեկաւ, թողին որ զերկիրն մինչ ցայսր ի յապականութիւն դրաւ. եւ զանառիկ բերթն այնքան թօփերւվ եւ այլովք իւրովք թոյլ ետուն թշնամւոյն առնուլ, այսինք զՕսովայ: Այս օրերս լուաք թէ փաշամ մի Ճ եւ այլ աւելի անձամբ եկեալ աստ որպէս հրեշտակ բանակեալ արտաքոյ քաղաքիս, զի ոչ թողին ի ներքո մտանել, բերեալ է զգեր եւ այլ մի գիր ի ղումաշ քսակի առ կայսերական ատեանն հասանել, այսու հռչակեն զի խաղաղութիւն լինի…: … Ճէնրալ վիգարիօն որ զիս քաջալերեալ յորդորեաց մնալ աստ, եթէ տաճիկն առնէ զքաղաքս այս, զափիթօլացիօն ի լինելն, քեզ տիրութիւն առնեմ առ ի ազատել. բայց սա մինչ այն սակաւ տաճիկն երեւեցաւ եւ պատերազմեցան ակներեւ ի քաղաքիս, յերկիւղէն առժամայն նստաւ ի կառս իւր եւ փախեաւ ի Վիէնա, այժմ աւագ քանօնիքն է փոխանորդ: …
      
       Գերյարգութեան քում Պատրաստական ծառայ ամենայնի Հայր Միքայէլ Վ . Սեբաստացի
      
       1738, հոկտեմբերի 25 ի Պէլրղատ